Yün Boyamada Elyaf Hasarı: Tutumu Kurtaran pH Kararı
Bir yün ipliği boyahanesi, koyu tonlarda mükemmel haslık alıyordu ama müşteriden sürekli 'iplik sert, tutum kötü' geri bildirimi geliyordu. Sorun boyada değil, boyamanın yapıldığı pH'taydı.
Yün neden hassas bir elyaftır?
Yün, keratin proteininden oluşur. Protein zincirlerini bir arada tutan disülfür köprüleri, elyafın mukavemetini ve elastikiyetini sağlar.
Kuvvetli asidik ortamda ve uzun süreli kaynamada bu köprüler ve peptit bağları hidroliz olur. Sonuç: mukavemet kaybı, sertleşme, sarılık ve keçeleşme eğiliminde artış.
Hasar geri döndürülemez. Boyamadan sonra yumuşatıcı ile tutum kısmen düzeltilebilir ama mukavemet geri gelmez.
1:1 metal kompleks: Yüksek haslık, yüksek bedel
İşletme koyu tonlarda 1:1 metal kompleks boya kullanıyordu. Bu boyalar mükemmel ışık ve yaş haslık verir, ancak pH 1,8 – 2,5 aralığında, yani sülfürik asitli kuvvetli asidik ortamda uygulanır.
Bu pH'ta 90 dakikalık kaynama, yün için ağır bir yüktür. Ölçümlerde iplik mukavemetinde %18'e varan kayıp saptandı.
1:1 metal kompleks boyaların haslığı yüksektir, ama gerektirdiği pH 2 ortamı yünü en çok yoran koşuldur.
Çözüm: 1:2 metal komplekse geçiş
1:2 metal kompleks boyalarda kromofor, metal atomu etrafında iki ligandla koordine olur. Molekül daha büyük ve daha nötr olduğu için iyonik bağa daha az bağımlıdır.
Bu boyalar pH 5,0 – 6,0 aralığında, yani yüne çok daha yakın bir ortamda çalışır. Asetik asit / amonyum asetat tamponu yeterlidir; sülfürik asit gerekmez.
- pH 2,0 yerine pH 5,5
- Kaynama süresi 90 dakikadan 50 dakikaya
- Protein bazlı elyaf koruyucu 1 g/L ilavesi
- Boyama sonrası nötralizasyon ve yumuşatma
Sonuç ve ödünler
Mukavemet kaybı %18'den %6'ya düştü. Müşteri tutum şikâyetleri kesildi. Işık haslığı 6 – 7 seviyesinde korundu.
Ödün, renk gamındaydı: 1:2 metal kompleksler 1:1'lere göre bir miktar daha mat tonlar verir. Çok parlak kırmızı ve turuncu tonlar için işletme, zayıf asit boyaları ile kombinasyona geçti.