Naylon Çorap Boyamada Barre (Çizgilenme) Nasıl Yok Edilir?
İstanbul'da çorap boyayan bir işletme, aynı tedarikçiden gelen naylon ipliklerde bile boyama sonrası yatay çizgiler görüyordu. Sorunun kaynağı boyahane değil, iplik üretimiydi — ama çözüm boyahanede bulundu.
Barre nedir?
Barre, kumaş veya çorap üzerinde yatay bant şeklinde görünen ton farkıdır. Kaynağı elyafın fiziksel yapısındaki düzensizliktir: çekim oranı, ısıl işlem geçmişi ve amino uç grup sayısı iplik boyunca değişkenlik gösterir.
Naylonda boya, zincir uçlarındaki amino gruplarına bağlanır. Amino grup sayısı fazla olan bölge daha koyu, az olan bölge daha açık boyanır. Elyaf farkı gözle görünmez; boyama onu görünür kılar.
Neden iplik değiştirmek çözüm değil
İşletme önce iplik tedarikçisini değiştirdi, sonuç değişmedi. Çünkü barre riski tüm poliamid ipliklerde bir dereceye kadar vardır; tamamen homojen iplik pratikte mümkün değildir.
Doğru yaklaşım, farkı yok etmeye çalışmak yerine boyamanın bu farka duyarlılığını azaltmaktır.
Uygulanan çözüm
Boyahanede üç ayar yapıldı:
- Hızlı (milling) asit boyalarından eşit çekimli asit boyalarına geçildi. Küçük moleküllü bu boyalar elyaf üzerinde migrasyon yapabildiği için farkları dengeler.
- Amfoterik egalize maddesi 1,5 g/L dozajda kullanıldı. Egalize maddesi amino gruplarına geçici bağlanarak boyanın hızlı bölgelere hücumunu engeller.
- pH 6,0 – 6,5 aralığına çekildi. Yüksek pH boyanın çekim hızını düşürür ve migrasyona zaman tanır.
- Boyamaya 40 °C'de başlanıp 98 °C'ye 1 °C/dakika ile çıkıldı.
Barre yok edilemez, maskelenir. Amaç boyayı elyaf farklarına karşı toleranslı hale getirmektir.
Haslık ödünü ve dengesi
Eşit çekimli asit boyaların yaş haslığı, hızlı boyalara göre yarım-bir kademe düşüktür. Çorap gibi ten ile teması yüksek ürünlerde bu önemlidir.
İşletme, boyama sonrası sentetik tanen bazlı fiksatör uygulayarak yıkama ve ter haslığını 4 – 5 seviyesine geri çıkardı. Böylece hem barre kontrol altına alındı hem haslık korundu.