Optik Beyazlatıcıda Dozaj Tuzağı: Neden Daha Fazlası Daha Beyaz Değil?
Bir örme boyahanesi, müşterinin 'daha beyaz olsun' talebi üzerine optik beyazlatıcı dozajını iki katına çıkardı. Sonuç beklenenin tersi oldu: kumaş daha beyaz değil, grimsi-yeşil çıktı.
Optik beyazlatıcı nasıl çalışır?
Optik beyazlatıcı elyaftaki sarılığı kimyasal olarak gidermez; görsel olarak maskeler. Gözle görülmeyen ultraviyole ışığı (340 – 370 nm) absorbe eder ve bunu görünür mavi ışık (420 – 470 nm) olarak geri yayar.
Mavi, sarının tamamlayıcı rengidir. Yayılan mavi ışık sarı tonu nötralize eder ve yüzeyden yansıyan toplam ışık arttığı için yüzey daha beyaz ve daha parlak algılanır.
Doygunluk ve greening
Elyaf üzerinde beyazlatıcının bağlanabileceği bölge sayısı sınırlıdır. Bu bölgeler dolduktan sonra ilave beyazlatıcı elyafa çekmez, banyoda kalır veya yüzeyde birikir.
Daha da önemlisi, konsantrasyon arttıkça floresan verimi düşer — buna konsantrasyon sönümlemesi denir. Moleküller birbirine yaklaştıkça enerjiyi ışık olarak yaymak yerine ısı olarak kaybederler.
Bu noktadan sonra beyazlatıcının kendi öz rengi (hafif sarımsı-yeşilimsi) baskın çıkar ve kumaş yeşile döner. Sektörde buna 'greening' denir.
Optik beyazlatıcıda beyazlık, dozajla doğrusal artmaz. Optimum noktadan sonra artış tersine döner.
Optimum dozaj nasıl bulunur?
Tek yöntem laboratuvarda dozaj eğrisi çıkarmaktır. İşletme şu denemeyi yaptı:
- Aynı kumaştan 6 numune: %0,10 – %0,20 – %0,30 – %0,45 – %0,60 – %0,80 dozaj
- Her numune aynı koşullarda boyandı ve spektrofotometre ile CIE beyazlık derecesi ölçüldü
- Beyazlık %0,45'e kadar arttı, %0,60'ta sabitlendi, %0,80'de düştü
- Optimum dozaj %0,40 olarak belirlendi
Nüans ayarı: Beyazın da rengi vardır
Müşterinin 'daha beyaz' talebi çoğu zaman 'daha soğuk beyaz' anlamına gelir. Bu, dozajla değil nüansla çözülür.
Mavi nüanslı beyazlatıcı veya çok düşük dozda menekşe nüans boyası, beyazı soğuk ve temiz gösterir. Kırmızımsı nüans ise daha sıcak, krem beyaz verir.
İşletme dozajı %0,40'a çekip mavi nüans ekleyerek müşterinin istediği görünümü, üstelik daha düşük maliyetle elde etti.